Δημιουργία ενός ρομπότ-γιατρού!

Η δημιουργία δικτυακών πυλών στα νοσοκομεία και η χρήση ασύρματα δικτυωμένων πινακίδων από το νοσηλευτικό προσωπικό σίγουρα θα κάνουν συχνότερες τις επισκέψεις της νοσοκόμας στα κρεβάτια των ασθενών. Επίσης, η διάδοση «σταθμών διάγνωσης» είναι βέβαιο ότι θα βοηθούσε στην αποσυμφόρηση των «επειγόντων» στα εφημερεύοντα νοσοκομεία. Τι γίνεται όμως αν το επαρχιακό νοσοκομείο έχει όλον τον εξοπλισμό αλλά όχι γιατρούς να τον χειριστούν; Πώς μπορεί να αποφασίσει ο έρημος ειδικευόμενος γιατρός του νησιού αν η περίπτωση που έχει εμπρός του επιδέχεται επιτόπια θεραπεία ή χρήζει αερομεταφοράς στο «κέντρο»;

Το πρόβλημα αυτό υπήρχε ανέκαθεν, αλλά η λύση βρέθηκε μόνο όταν εμφανίστηκε πελάτης διατεθειμένος να πληρώσει αδρά για την ανάπτυξή της. Και ο πελάτης με το πρόθυμο πορτοφόλι ήταν ο... αμερικανικός στρατός: αφότου άρχισε η ιστορία με τους «πολέμους του Κόλπου», το Πεντάγωνο χρηματοδότησε την έρευνα για παροχή εξειδικευμένης ιατρικής γνώσης στα απομακρυσμένα χειρουργεία της εκστρατείας. Το θέμα πήρε τον χαρακτήρα του κατεπείγοντος όταν άρχισαν οι βομβιστικές επιθέσεις των μουτζαχεντίν και τα στρατιωτικά νοσοκομεία γέμισαν με ανθρώπους ακρωτηριασμένους και με φρικτά εγκαύματα. Χρειαζόταν άμεση ιατρική συνδρομή από εξειδικευμένους γιατρούς ώστε το επιτόπιο νοσηλευτικό προσωπικό να κάνει τις σωστές ενέργειες χωρίς χάσιμο χρόνου. Η λύση δόθηκε με τη δημιουργία ενός ρομπότ, του επονομαζόμενου RΡ7i, της καλιφορνέζικης εταιρείας ΙnΤouch Ηealth (βλ. www. intouchhealth. com).

Σταθμοί στην ιστορία της τηλεϊατρικής

Για να φθάσουμε στις σύγχρονες και προηγμένες εφαρμογές της τηλεϊατρικής, η εξ αποστάσεως άσκηση της ιατρικής έκανε μια διαδρομή διάρκειας άνω των εκατό ετών, κυριότεροι σταθμοί της οποίας ήσαν [5]:

• Το 1906, όταν έγινε ιατρική διάγνωση εξ αποστάσεως μέσω τηλεφώνου, με μετάδοση φωνοκαρδιογραφήματος και ήχων αναπνοής, από τον Einthoven (εφευρέτη του ηλεκτροκαρδιογραφήματος).

• Το 1920, όταν εδόθησαν ιατρικές συμβουλές σε πλοία με σήματα Morse (Σουηδία, Παν/κό Νοσοκομείο Γκέτενμπουργκ).

• Το 1960, όταν έγινε τηλεμετρία βιοσημάτων αστροναυτών (ΝΑΣΑ, ΗΠΑ)

• Το 1967, όταν έγινε η πρώτη εφαρμογή τηλεϊατρικής με αλληλεπίδραση ιατρού-ασθενή (Βοστόνη-ΗΠΑ), μεταφορά ακτινολογικής εικόνας σε video-monitor και συζήτηση κλινικού ιατρού και ακτινολόγου, μέσω τηλεφωνικής γραμμής (Αεροδρόμιο Logan- Γενικό Νοσοκομείο Μασαχουσέτης).

• Το 1976, όταν έγινε τηλεϊατρική παρακολούθηση βιοσημάτων σε ασθενή στο Βόρειο Οντάριο, μέσω του Καναδικού δορυφόρου Hermes. Τέλος,

• Το 1988, έτος κατά το οποίο ολοκληρώνεται το σύστημα τηλεϊατρικών υπηρεσιών, με την τηλεπαθολογία, τηλεακτινολογία και τηλεκπαίδευση.

Ανθηση της ρομποτικής ιατρικής

Γνωρίζαμε για τα ρομπότ που επιστρατεύονται στις χειρουργικές επεμβάσεις. Τώρα κάνουν δυναμικά την εμφάνισή τους τα ρομπότ- νοσηλευτές, ενώ υπηρεσίες γιατρού προσφέρουν οι ΑΤΜ της υγείας! Το καθημερινό πρόβλημα στις απολεοδόμητες πόλεις μας είναι βεβαίως το κυκλοφοριακό. Ωστόσο, αν το μποτιλιάρισμα μας απασχολεί ενόσω είμαστε υγιείς, ένα άλλο μποτιλιάρισμα μας απειλεί άχρι θανάτου όταν είμαστε ασθενείς. Πρόκειται για τις γνωστές ουρές στους διαδρόμους των μεγα-νοσοκομείων της χώρας, όπου συρρέουμε όλοι- πρωτευουσιάνοι, επαρχιώτες, αλλά και... γείτονες- όταν η περίστασις το απαιτεί. Και όλοι γνωρίζουμε ότι, παρά το αριθμητικό πλεόνασμα γιατρών στη χώρα μας, όταν χρειάζεσαι τον εξειδικευμένο γιατρό ή μηχάνημα για τη θεραπεία σου η ουρά έχει μήκος που μπορεί να αποβεί μοιραίο! Το πρόβλημα στη χώρα μας είναι οξύ παρά τη μικρή γεωγραφική της έκταση, λόγω της χρονίας ανεπάρκειας σε υποδομές και οργάνωση. Αλλά το αντιμετωπίζουν και πιο οργανωμένες χώρες, που έχουν μεγάλες εκτάσεις με απομακρυσμένους από αστικά κέντρα πληθυσμούς. Οι απανταχού κυβερνήσεις έχουν επομένως κάθε λόγο να ψάχνουν λύσεις στο θέμα. Από την άλλη πλευρά, τόσο οι βόρειες χώρες όσο και η δική μας βλέπουν το αύριο με ολοένα πιο «γκρίζους κροτάφους»: η προϊούσα υπογεννητικότητα προδιαγράφει πληθυσμική πλειοψηφία... συνταξιούχων. Αρα η παροχή άμεσων και επαρκών ιατρικών υπηρεσιών σε άτομα μειωμένης κινητικότητας θα είναι αύριο πρωτεύον ζήτημα.

Για να αποκτήσουμε μια συνολική εικόνα τού τι είδους λύσεις θα μπορούσε να προσφέρει η τηλεϊατρική, χρήσιμο θα ήταν να δούμε όντως το θέμα ως «κυκλοφοριακό». Αν ο τελικός στόχος είναι να αποσυμφορηθούν τα μεγάλα νοσοκομεία, ώστε να γίνουν και πιο ποιοτικές οι παρεχόμενες υπηρεσίες, οι λύσεις θα πρέπει να δοθούν στα τρία στάδια της «κυκλοφορίας»: τη διάγνωση και περίθαλψη στο σπίτι, την επεμβατική ιατρική εκ του μακρόθεν (σε επείγοντα περιστατικά μακριά από το νοσοκομείο) και την καλύτερη ιατρική παρακολούθηση στο νοσοκομείο. Το κοινό στοιχείο όλων είναι ότι δεν μιλούμε πλέον απλά για δικτυωμένη μηχανογράφηση της ιατρικής, αλλά για ζωντανή τηλεϊατρική υπηρεσία (online).

Οι λύσεις της τηλεϊατρικής
Η ογκούμενη κοινωνική ανάγκη που περιγράψαμε δεν διέφυγε της προσοχής των δύο πρωταγωνιστριών στις τεχνολογίες τηλεματικής, της Ιntel και της Cisco. Στην περίπτωση της Ιntel ήταν η παραίνεση ενός κοινωνιολόγου που της έδειξε τον δρόμο, του Ερικ Ντίσμαν (Εric Dishman). Κατά την άποψη του Ντίσμαν,«στα επόμενα 50 χρόνια η τηλεϊατρική θα αναδειχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες αγορές για την πληροφορική».Ακούγοντάς τον η Ιntel δημιούργησε μια νέα θυγατρική, το Ιntel Digital Ηealth Group, το 2005, και έχρισε τον κ. Ντίσμαν διευθυντή της έρευνας προϊόντων.

Ενα από τα πρώτα σχετικά προϊόντα της Ιntel ήταν η σειρά «ασύρματων πινακίδων» που παρουσίασε το 2007. Αυτές οι πινακίδες επικοινωνούν με τα ιατρικά μηχανήματα και καταγράφουν όλες τις μετρήσεις - π.χ. σφυγμού ή πίεσης αίματος- μεταβιβάζοντάς τες αυτόματα στον κεντρικό υπολογιστή του νοσοκομείου. Το έργο τους είναι απλό, αλλά εξοικονομεί πάρα πολλές ανθρωποώρες γραφειοκρατίας από τις νοσοκόμες.

Το επόμενο βήμα της Ιntel σημειώθηκε τον Νοέμβριο του 2008: παρουσίασε τονΙntel Ηealth Guide, έναν σταθμό βιντεοδιάσκεψης μέσω Διαδικτύου, που επιτρέπει την επικοινωνία του γιατρού με ασθενείς στο σπίτι τους. Η επιτυχία της πειραματικής χρήσης του ήταν τέτοια ώστε την περασμένη άνοιξη η General Εlectric έσπευσε να κλείσει συμφωνία ύψους 250 εκατ.

δολαρίων για την από κοινού προώθηση της συσκευής τα επόμενα πέντε χρόνια.

Αντίστοιχο «σταθμό διάγνωσης» ανέπτυξε και η επίσης πασίγνωστη αμερικανική εταιρεία δικτύων Cisco: το 2008 συνεργάστηκε με το σκωτσέζικο δημόσιο Κέντρο Τηλεφροντίδας (Scottish Centre for Τelecare - SCΤ) και έστησε τοCisco ΗealthΡresenceσε διάφορα πιλοτικά σημεία της επαρχίας του Αμπερντίν (Αberdeen). Σημειωτέον ότι η Σκωτία έχει πληθυσμό ο οποίος σε ποσοστό 20% πάσχει από χρόνιες παθήσεις. Επίσης, η έλλειψη γιατρών είναι τέτοια ώστε αναγκάστηκαν να... κάνουν εισαγωγή πολωνών παθολόγων για να καλύψουν τις ανάγκες των ορεινών χωριών.

Τηλεϊατρική στη Κύπρο

Μεταξύ του έτους 2007 και 2008, πραγματοποιήθηκε στην Κύπρο το ερευνητικό

πρόγραμμα «Τηλε-Ιπποκράτης», το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την ευρωπαϊκή ένωση,

στο πλαίσιο του Προγράμματος Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας (INTERREG IIIA)

Ελλάδας-Κύπρου. Το πρόγραμμα διήρκησε 24 μήνες και το δείγμα αποτελούνταν από

16 ασθενείς, που προέρχονταν από τη Χίο, με χρόνια νοσήματα και 6 μετεγχειρητικούς

ασθενείς από τη ΜΕΘ του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας, που βρίσκονταν υπό

συνεχή παρακολούθηση στο σπίτι. Στους ασθενείς της ΜΕΘ εφαρμόστηκε πρώτον το

σύστημα τηλεπαρακολούθησης, για τον έλεγχο των ζωτικών παραμέτρων του ασθενή

οποιαδήποτε ώρα του εικοσιτετραώρου και κατά δεύτερον η μέθοδος τηλεδιάσκεψης για

την αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ ασθενών και επαγγελματιών υγείας. Το ερευνητικό

πρόγραμμα είχε θετικό αντίκτυπο στην ψυχολογία των συμμετεχόντων, ενώ αναμένεται

πως μια τέτοια εφαρμογή θα βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής των ατόμων και

θα μειώσει το κόστος των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας (Κυπριανού 2008; Homer

2010).

Υπηρεσίες τηλεϊατρικής στα πλοία

Εισαγωγή

Η διάγνωση νόσων και παθήσεων, όπως και η θεραπεία πασχόντων και τραυματιών εν πλω, εξακολουθεί να παραμένει μια πρόκληση για τη Nαυτιλία και τη Ναυτική Ιατρική ειδικότερα. Στις περιπτώσεις μάλιστα που στο πλοίο δεν υπάρχει γιατρός είτε νοσηλευτικό προσωπικό (πράγμα που συμβαίνει στο σύνολο των εμπορικών πλοίων), ένα μέλος του πληρώματος αναλαμβάνει την ευθύνη παροχής ιατροφαρμακευτικής φροντίδας στα υπόλοιπα μέλη, οσάκις αυτό απαιτηθεί. Ο αναλαμβάνων την ευθύνη αυτή, θα πρέπει να βασισθεί στην όποια ιατρική/υγειονομική εκπαίδευση διαθέτει, σε υπάρχουσες γραπτές οδηγίες, πληροφορίες και εγχειρίδια και τέλος, στις ραδιο-ιατρικές και τηλε-ιατρικές συμβουλές και οδηγίες, που μπορεί να πάρει από τη στεριά.

Οι δυνατότητες αυτές θα του επιτρέψουν την αξιοποίηση τόσο του ιατροφαρμακευτικού υλικού όσο και του ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού που υπάρχει στο πλοίο. Το σημαντικότερο εγχειρίδιο που αποτελεί οδηγό άσκησης ιατρικής και παροχής υγειονομικής φροντίδας στα πλοία, είναι ο Διεθνής Ιατρικός Οδηγός για Πλοία [1], που εξέδωσε το 1967 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και τον οποίο επανεξέδωσε το 1988 και το 2007. Ο οδηγός αυτός που έχει μάλιστα μεταφρασθεί και έχει εκδοθεί στα ελληνικά από το Ίδρυμα Ευγενίδου, μολονότι δεν είναι υποχρεωτικός, χρησιμοποιείται εντούτοις ευρέως από τον κόσμο της ναυτιλίας. Περιέχει 33 κεφάλαια που προβλέπουν το χειρισμό και αντιμετώπιση των ιατρικών και υγειονομικών προβλημάτων, που μπορεί να τύχουν στα πλοία, αλλά και πίνακες με το κατά κατηγορία πλοίου απαιτούμενο ιατροφαρμακευτικό υλικό και ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό.

Το 2009, τα συνεργαζόμενα με τον WHO κέντρα για την υγεία των ναυτικών και η Διεθνής Εταιρεία Ναυτικής Υγείας, εξέδωσαν συμπληρωματική κατευθυντήρια οδηγία [2] για την καλύτερη χρήση του ιατροφαρμακευτικού φόρτου των πλοίων και τη συμπλήρωση του πίνακα των κατά κατηγορία πλοίου απαιτουμένων φαρμάκων, του Διεθνούς Ιατρικού Οδηγού για Πλοία.

Στην Ελλάδα, το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο [3], προβλέπει την ταξινόμηση των πλοίων σε πέντε κατηγορίες, ανάλογα με τη χωρητικότητα, τη διάρκεια των πλόων και τον αριθμό των επιβαινόντων, όπως και τις κατά κατηγορία πλοίου ποσότητες ιατροφαρμακευτικού υλικού και ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού.

Συνοψίζοντας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι, στα πλοία και ειδικότερα στα πλοία που δε διαθέτουν ιατρό, η καταλληλότητα της με κάθε μέσον παρεχόμενης πληροφορίας στο υπεύθυνο παροχής ιατροφαρμακευτικής φροντίδας μέλος του πληρώματος, όπως και η ποιότητα και επάρκεια του ιατροφαρμακευτικού φόρτου και ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού, είναι το κλειδί για τη διαφύλαξη της υγείας των ναυτικών εν πλω.

Τηλεϊατρική

Τα τελευταία χρόνια, η αλματώδης βελτίωση της τεχνολογίας των τηλεπικοινωνιών, σε συνδυασμό με τις νέες ανακαλύψεις στον τομέα των ιατρικών μηχανημάτων, έδωσαν τεράστια ώθηση στην ανάπτυξη της τηλεϊατρικής, που έχει διάφορες εφαρμογές, μία από της οποίες είναι και η παροχή υψηλού επιπέδου ιατρικών και υγειονομικών υπηρεσιών στους επιβαίνοντες στα πλοία.

Σύμφωνα με τον WHO, με τον όρο τηλεϊατρική εννοούμε την: “Παροχή υπηρεσιών από επαγγελματίες υγείας, εκεί όπου η απόσταση είναι κρίσιμος παράγοντας, με τη χρήση τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών, για ανταλλαγή έγκυρων πληροφοριών, για τη διάγνωση, θεραπεία και πρόληψη ασθενειών, για τη συνεχή εκπαίδευση των λειτουργών υγείας, καθώς επίσης και για την έρευνα, αξιολόγηση, αλλά και για κάθε τι που αφορά την αναβάθμιση των υπηρεσιών υγείας των ατόμων και της κοινωνίας”.

Πιο απλά, η τηλεϊατρική θα μπορούσε να ορισθεί ως: “Η χρήση τεχνολογιών επικοινωνίας και ηλεκτρονικής πληροφόρησης, για την παροχή και υποστήριξη της φροντίδας υγείας, όταν η απόσταση χωρίζει τους συμμετέχοντες”.

Ακόμα απλούστερα, η ετυμολογία του όρου “τηλεϊατρική” αποδίδει και το περιεχόμενό του. Το πρόθεμα “τηλε” δηλαδή, που σημαίνει “εξ αποστάσεως”, όταν προστίθεται στη λέξη “ιατρική”, νοηματοδοτεί την εξ αποστάσεως άσκησή της.

Τα συστήματα τηλεϊατρικής επομένως, αναπτύχθηκαν για να καλύψουν τις ανάγκες της εξ αποστάσεως άσκησης της ιατρικής και έχουν τις εξής μορφές [4]:

α) Της τηλεσυμβουλευτικής, που ορίζεται ως η από απόσταση πρόσβαση στις γνώσεις ή την εξειδίκευση ειδικού ιατρού.

) Της τηλεδιάγνωσης, που ορίζεται ως η από απόσταση διάγνωση του προβλήματος υγείας ενός ασθενούς.

γ) Της τηλεπαρακολούθησης, που είναι η από απόσταση ιατρική παρακολούθηση ενός ασθενή, που δε βρίσκεται στο νοσοκομείο.

δ) Της τηλεφροντίδας, που είναι η χρήση των δεδομένων της τηλεπαρακολούθησης, για την παροχή ιατρικής βοήθειας.

ε) Της τηλεκπαίδευσης, που ορίζεται ως η από απόσταση εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας, αλλά και ασθενών.

στ) Της συνεργατικής διάγνωσης, κατά την οποία μια ομάδα επαγγελματιών υγείας, που βρίσκονται σε διαφορετικούς χώρους, συνεργάζεται για την έκδοση ενός πορίσματος και τέλος

ζ) Της πρόσβασης σε μια βάση ιατρικών δεδομένων.

Τα τηλεϊατρικά συστήματα βρίσκουν πρακτική εφαρμογή σε απομεμακρυσμένες περιοχές, όπως νησιά ή ορεινά χωριά, που διαθέτουν χαμηλή ποιότητα παροχής ιατρικών υπηρεσιών, στη ναυσιπλοΐα, για τη διάγνωση και ιατρική βοήθεια σε ασθενείς που βρίσκονται σε πλοία, στην κατ’ οίκον νοσηλεία, για ασθενείς που είτε δεν έχουν πρόσβαση είτε δε μπορούν να μεταφερθούν σε νοσοκομεία, σε κινητούς υγειονομικούς σταθμούς, σε ασθενοφόρα δηλαδή με τον κατάλληλο τεχνολογικό εξοπλισμό, για την παροχή έγκυρων ιατρικών οδηγιών προς αντιμετώπιση επειγόντων και οξέων περιστατικών, στις ένοπλες δυνάμεις, για την παροχή ιατρικής φροντίδας σε στρατεύματα προκεχωρημένων βάσεων είτε σε πολεμικά πλοία, στην τηλεκπαίδευση ιατρικού, νοσηλευτικού προσωπικού και ασθενών, στην τηλεσυμβουλευτική μέσω τηλεσυσκέψεων, στην κάλυψη σπάνιων ειδικοτήτων γιατρών και τελευταίως στην τηλεχειρουργική, όταν ο ασθενής ευρίσκεται σε σημείο όπου υπάρχει κατάλληλος χειρουργικός ρομποτικός μηχανισμός, καθοδηγούμενος εξ’ αποστάσεως από κατάλληλα εκπαιδευμένο χειρουργό, ο οποίος έχει οπτική επαφή μέσω κάμερας.

Σταθμοί στην ιστορία της τηλεϊατρικής

Για να φθάσουμε στις σύγχρονες και προηγμένες εφαρμογές της τηλεϊατρικής, η εξ αποστάσεως άσκηση της ιατρικής έκανε μια διαδρομή διάρκειας άνω των εκατό ετών, κυριότεροι σταθμοί της οποίας ήσαν [5]:

• Το 1906, όταν έγινε ιατρική διάγνωση εξ αποστάσεως μέσω τηλεφώνου, με μετάδοση φωνοκαρδιογραφήματος και ήχων αναπνοής, από τον Einthoven (εφευρέτη του ηλεκτροκαρδιογραφήματος).

• Το 1920, όταν εδόθησαν ιατρικές συμβουλές σε πλοία με σήματα Morse (Σουηδία, Παν/κό Νοσοκομείο Γκέτενμπουργκ).

• Το 1960, όταν έγινε τηλεμετρία βιοσημάτων αστροναυτών (ΝΑΣΑ, ΗΠΑ)

• Το 1967, όταν έγινε η πρώτη εφαρμογή τηλεϊατρικής με αλληλεπίδραση ιατρού-ασθενή (Βοστόνη-ΗΠΑ), μεταφορά ακτινολογικής εικόνας σε video-monitor και συζήτηση κλινικού ιατρού και ακτινολόγου, μέσω τηλεφωνικής γραμμής (Αεροδρόμιο Logan- Γενικό Νοσοκομείο Μασαχουσέτης).

• Το 1976, όταν έγινε τηλεϊατρική παρακολούθηση βιοσημάτων σε ασθενή στο Βόρειο Οντάριο, μέσω του Καναδικού δορυφόρου Hermes. Τέλος,

• Το 1988, έτος κατά το οποίο ολοκληρώνεται το σύστημα τηλεϊατρικών υπηρεσιών, με την τηλεπαθολογία, τηλεακτινολογία και τηλεκπαίδευση.

Τεχνολογίες εξοπλισμού και τηλεπικοινωνιών στην τηλεϊατρική.

Για την αποτελεσματική λειτουργία των τηλεϊατρικών συστημάτων στις διάφορες εφαρμογές τους, απαιτείται η κατάλληλη υποδομή και ο ανάλογος εξοπλισμός (υλικός και λογισμικός), που χρησιμοποιείται στη συλλογή, μετάδοση, αποθήκευση, επεξεργασία και παρουσίαση ήχου, εικόνας και άλλων δεδομένων. Ειδικότερα απαιτούνται:

α) Συσκευές λήψης (ψηφιακές μηχανές, βιντεοκάμερες, ακτινολογικά μηχανήματα) και συσκευές παρακολούθησης (monitors).

β) Δίκτυα υπολογιστών και τηλεπικοινωνίας.

γ) Λογισμικό τηλεπικοινωνιών, συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και των προγραμμάτων πλοήγησης (browsers), στον παγκόσμιο ιστό.

δ) Υποστήριξη διαφόρων μορφών επικοινωνίας, όπως η εικονοδιάσκεψη (video-conferencing), η εξ αποστάσεως παρακολούθηση δεδομένων και η μεταφορά αρχείων. Τέλος

ε) Συσκευές αποθήκευσης ψηφιακών δεδομένων, για την αποθήκευση ιατρικών δεδομένων και ψηφιακών εικόνων ασθενών.

Κρίσιμο συστατικό του εξοπλισμού αυτού, σε σχέση πάντα με την εξ αποστάσεως άσκηση της ιατρικής, είναι η τεχνολογία των τηλεπικοινωνιών, που τις δύο τουλάχιστο τελευταίες δεκαετίες, γνώρισε μια πραγματική επανάσταση. Αιτία ήταν η μετάβαση από τα αναλογικά συστήματα και δίκτυα τηλεπικοινωνιών στα ψηφιακά, πράγμα που είχε σαν αποτέλεσμα την αλματώδη βελτίωση των παραμέτρων της επικοινωνίας, αλλά και τη μείωση του κόστους της. Οι τεχνικές μάλιστα δυνατότητες σήμερα, επιτρέπουν τη μετατροπή σημάτων που παράγονται από αναλογικές πηγές σε ψηφιακά και ακολούθως την ψηφιακή τους μετάδοση.

Σε σχέση με την τηλεϊατρική, οι σύγχρονες τεχνολογίες τηλεπικοινωνιών που αξιοποιούνται είναι για τις ενσύρματες, το ISDN (Integrated Services Digital Network), το ADSL (Asymetrical Digital Subscriber Line), το ATP (Asynchronous Transfer Mode) και για τις ασύρματες το GSM (Global System for mobile Communications), το 3G, το VSAT (Very Small Aperture Terminal), το WLAN (Wireless Local Area Network).

Οι ιατρικές συσκευές τέλος, θα πρέπει να είναι ψηφιακές ή αναλογικές, με μηχανισμό όμως μετατροπής του αναλογικού σήματος σε ψηφιακό, όπως ήδη αναφέρθηκε.

Προγράμματα τηλεϊατρικής για πλοία

Η χρήση της τηλεϊατρικής στα πλοία, σε σχέση με το δυνητικό της όφελος, έχει απασχολήσει σημαντικά τις μεγάλες ναυτιλιακές εταιρίες, ενώ οι μικρές φαίνεται ότι την αγνόησαν [6]. Η χρήση ωστόσο αυτής της σχετικά νέας τεχνολογίας, είναι σημαντικά επωφελής, όχι μόνο από πλευράς προστασίας της υγείας των πληρωμάτων και των επιβαινόντων στα πλοία γενικότερα, αλλά και από οικονομικής πλευράς• κι` αυτό γιατί, οι υπεύθυνοι παροχής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στα πλοία, είτε δεν είναι γιατροί, οπότε δεν έχουν το αντίστοιχο επίπεδο εκπαίδευσης και εμπειρίας, είτε είναι γιατροί, αλλά σπάνια έχουν την εξειδικευμένη γνώση και εκπαίδευση για να αντιμετωπίσουν το σύνολο των περιστατικών διαφορετικών ιατρικών ειδικοτήτων. Αναγκαίες καθίστανται επομένως οι διακομιδές ασθενών από τα πλοία, οι οποίες είναι αφενός μεν δαπανηρές (λόγω του κόστους μισθώσεως ελικοπτέρου), αφετέρου, μερικές φορές τουλάχιστον αδύνατες, λόγω των περιορισμών που μπορεί να προκύψουν από άσχημες καιρικές συνθήκες είτε μεγάλης αποστάσεως από τις ακτές. Το κόστος εξάλλου εκτροπής της πορείας του πλοίου, για αποβίβαση ασθενούς ή τραυματία είναι μεγάλο (συνυπολογιζόμενης της απώλειας κέρδους για τον πλοιοκτήτη). Νόσοι και κακώσεις εν πλω, παραμένουν η κύρια αιτία ασφαλιστικών αξιώσεων από τους πλοιοκτήτες. Μέχρι και το ένα τρίτο των ασφαλιστικών απαιτήσεων εγείρονται από τραυματισμούς, νόσους και επαναπατρισμούς μελών πληρωμάτων και επιβαινόντων στα πλοία γενικότερα. Εντούτοις, με τις δυνατότητες των σύγχρονων τηλεϊατρικών προγραμμάτων, μπορεί να γίνει ταχεία εκτίμηση της κατάστασης ασθενούς ή τραυματία, έτσι ώστε να λαμβάνεται έγκαιρα και έγκυρη απόφαση για διακομιδή (όταν αυτό απαιτείται) ή για παραμονή στο πλοίο και χορήγηση της κατάλληλης αγωγής, μετά οδηγία ειδικού ιατρού από τη στεριά. Σε ορισμένα περιστατικά μάλιστα, η απόφαση περί διακομιδής ή όχι, μπορεί να είναι κρίσιμη για τον ασθενή, γιατί η διακομιδή αυτή καθεαυτή, μπορεί να γίνει αιτία περαιτέρω ιατρικών επιπλοκών.

Δύο είναι τα προγράμματα τηλεϊατρικής που έχουν εφαρμοσθεί στα πλοία, το MEDASHIP ( Medical Assistance for Ships)[5],[7] με λειτουργία στις Ευρωπαϊκές θάλασσες και το MERMAID (Medical Emergency Aid Through Telematics), με λειτουργία σε όλους τους ωκεανούς. Το MEDASHIP ιδρύθηκε και επιχορηγήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη συνεργασία τεσσάρων Ευρωπαϊκών Κέντρων από Ιταλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Ελλάδα, όπου την ευθύνη λειτουργίας είχε το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών “Δημόκριτος”.

Σκοπός του προγράμματος ήταν να καλύψει κατά τα τρία πρώτα χρόνια λειτουργίας του, το 0,5% των εμπορικών πλοίων και το 4% των επιβατηγών και κρουαζιερόπλοιων, δηλαδή περί τα 65 εμπορικά και 80 επιβατηγά ή κρουαζιερόπλοια.

Το πρόγραμμα δυστυχώς δε συνέχισε τη λειτουργία του [8], ενώ δεν υπάρχουν βιβλιογραφικά δεδομένα από τα ιατρικά πεπραγμένα του διαστήματος που λειτούργησε. Ευρωπαϊκής χορηγίας είναι επίσης και το πρόγραμμα MERMAID [9], [10], με χαρακτηριστικά ανάλογα του MEDASHIP, που καλύπτει όμως όλους τους ωκεανούς.

Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι, με το δεδομένο ότι η αξία της ανθρώπινης ζωής είναι ανεκτίμητη, ο μόνος δυναμικά εξελισσόμενος παράγων παροχής ιατρονοσηλευτικής φροντίδας υψηλού επιπέδου, σε ασθενείς που δεν έχουν τρόπο πρόσβασης σε Μονάδες Υγείας του επιπέδου αυτού, όπως εν προκειμένω οι ναυτικοί και επιβάτες πλοίων, είναι η τηλεϊατρική.

Πρόβλημα όμως παραμένει το υψηλό κόστος των δορυφορικών τηλεπικοινωνιών, μολονότι το αντίστοιχο των ενσύρματων έχει μειωθεί σημαντικά. Είναι επομένως ευθύνη των φορέων παροχής υγείας, η παρακολούθηση και ενημέρωση επί των εξελίξεων της τηλεϊατρικής, η εκπαίδευση και ο σχεδιασμός προγραμματισμένων δράσεων για ευρύτερη και αποδοτικότερη εφαρμογή τηλεϊατρικών προγραμμάτων, τόσο στον κόσμο της ναυσιπλοΐας, όσο και στο γενικό πληθυσμό. Θα πρέπει μόνον να έχουμε κατά νου ότι η τηλεϊατρική, ναι μεν είναι η ιδεωδέστερη λύση για τους ασθενείς που δεν έχουν άλλη δυνατότητα πρόσβασης σε Μονάδες Παροχής Υπηρεσιών Υγείας υψηλού επιπέδου, σε καμία όμως άλλη περίπτωση δε μπορεί να υποκαταστήσει την κλινική άσκηση της ιατρικής, δίπλα στο κρεβάτι του αρρώστου, όχι μόνο διότι τότε οι διαγνωστικές και θεραπευτικές δυνατότητες είναι περισσότερες, αλλά και διότι η διαπροσωπική σχέση και η ψυχική επαφή που αναπτύσσεται μεταξύ ασθενούς και ιατρού, δε μπορεί να υποκατασταθεί από οθόνες και καλώδια.

Συνάντηση εργασίας των χωρών – μελών του Ευρωπαϊκού Προγράμματος RENEWING HEALTH για την έναρξη των υπηρεσιών παροχής τηλεφροντίδας χρόνιων παθήσεων

Ενημερώνεται ότι στις 28/01/2011 έλαβε χώρα η 4η συνάντηση εργασίας των εταίρων του προγράμματος RENEWING HEALTH στο Klagenfurt της Αυστρίας, όπου καθορίστηκαν οι τελικές ενέργειες για την έναρξη των υπηρεσιών τηλεφροντίδας σε 9 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην συνάντηση εργασίας συμμετείχαν διοικήσεις των υγειονομικών περιφερειών, εκπρόσωποι δήμων και ερευνητικών ιδρυμάτων, από τις χώρες μέλη της ΕΕ που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Από την Ελλάδα συμμετείχαν ο Διοικητής της 5ης ΥΠΕ κ Πέτρος Τομάρας, ο Υποδιοικητής της 5ης ΥΠΕ κ. Αθανάσιος Τσάτσος, ο κ Ευάγγελος Σταματιάδης της Διεύθυνσης Πληροφορικής της 5ης ΥΠΕ, ο ιατρός κ. Γεώργιος Ε. Δαφούλας υπεύθυνος εφαρμογών e-health της e-trikala A.E. και ο κ. Γ. Βάλλας , τεχνικός υπεύθυνος της Cities Net AE για το πρόγραμμα RENEWING HEALTH. Η συμμετοχή της Ελλάδας απέσπασε τα θετικότερα σχόλια από τα υπόλοιπα μέλη, μαζί με την Φιλανδία, για το μεγαλύτερο βαθμό προόδου, ετοιμότητας και ανταπόκρισης στις απαιτήσεις του Προγράμματος. Οι εταίροι των άλλων χωρών εξήραν το έργο των Ελλήνων ιατρών και επιστημόνων που συμμετέχουν στο Πρόγραμμα εκφράζοντας παράλληλα την πεποίθησή  τους για την έγκαιρη επίτευξη των τεθέντων στόχων.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τηλεφροντίδα εκατοντάδων ασθενών της Κεντρικής Ελλάδας  από τον Φεβρουάριο του 2011, και το ύψος της ευρωπαϊκής συγχρηματοδότησης αναμένεται να φτάσει τα 7 εκατ. ευρώ για τους 21 συνεργαζόμενους φορείς, συνολικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.

Στο πλαίσιο του Προγράμματος θα επιλέγονται ασθενείς με χρόνια νοσήματα (όπως χρόνια καρδιακή ανεπάρκεια, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, διαβήτης τύπου 2) από τους θεράποντες ιατρούς της 5ης ΥΠΕ με κριτήριο την ανάγκη εντατικής κατ΄ οίκον παρακολούθησης και ρύθμισης της θεραπευτικής αγωγής. Μέσω του προγράμματος RENEWING HEALTH, αναμένεται να επέλθουν ουσιαστικές βελτιώσεις στις διαδικασίες παροχής υγείας και κοινωνικής αλληλεγγύης σε ασθενείς με χρόνια νοσήματα, χάρη στη χρήση νέων τεχνολογιών. Στους ασθενείς που πληρούν τα κλινικά κριτήρια και επιθυμούν να ενταχθούν στο πρόγραμμα, παρέχονται δωρεάν, από το Κέντρο Τηλεπρόνοιας της Ψηφιακής κοινότητας των Δήμων της Κεντρικής Ελλάδας και του Δήμου Τρικκαίων, συσκευές φορητής βιολογικής τηλεμετρίας (τηλεκαρδιογράφος, τηλεπιεσόμετρο, τηλεσπιρόμετρο, τηλε-σακχαρόμετρο κλπ), με δυνατότητα αποστολής της μέτρησης μέσω σταθερού ή κινητού τηλεφώνου στο κέντρο τηλεπρόνοιας του Δήμου και από εκεί μέσω του Διαδικτύου στον ειδικό γιατρό.

Στο πρόγραμμα RENEWING HEALTH συμμετέχουν συνολικά 21 εταίροι από όλη την Ευρώπη, ανάμεσα στους οποίους εκπρόσωποι από τα Εθνικά Συστήματα Υγείας της Ιταλίας, της Δανίας, της Νορβηγίας, της Σουηδίας, της Φιλανδίας, της Ισπανίας, της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ελλάδας.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΗΛΕΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Ή ΧΡΟΝΙΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

Με τον όρο «Σκλήρυνση Κατά Πλάκας» (ΣΚΠ) αναφερόμαστε στην αυτοάνοση νόσο (το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στον ίδιο τον οργανισμό), η οποία προκαλεί βλάβες στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα με ανάλογα νευρολογικά ελλείμματα. Είναι συχνότερη στις γυναίκες και εμφανίζεται κυρίως στην ηλικία μεταξύ 25 εώς 40 ετών, στην περισσότερο δηλαδή παραγωγική ηλικία. Η αιτιολογία και η παθογένεια της νόσου παραμένει άγνωστη.

Τα βασικότερα χαρακτηριστικά της ΣΚΠ είναι οι εξάρσεις-υφέσεις και η ακανόνιστη μορφή των συμπτωμάτων. Δηλαδή κάθε περίπτωση ΣΚΠ είναι τόσο μοναδική, όσο και ο φορέας της. Τα κύρια συμπτώματα που παρατηρούνται σε όλες τις μορφές ΣΚΠ και επηρεάζουν ουσιαστικά τη καθημερινότητα του ασθενή είναι η εύκολη κόπωση, η διαταραχή της άρθρωσης του λόγου, η σταδιακή αδυναμία σε μυικές ομάδες στα άνω ή/και τα κάτω άκρα, που περιγράφεται ως «αίσθηση αδεξιότητας» και η αταξία (ακανόνιστες κινήσεις των άκρων που γίνονται χωρίς φυσιολογικό συντονισμό και επαρκή έλεγχο). Επίσης, οι ζεστές ημέρες αυξάνουν την κόπωση και αποδυναμώνουν τους πάσχοντες, με αποτέλεσμα το καλοκαίρι να μην είναι και η αγαπημένη τους εποχή. Φυσικά η προσωπικότητα και η ψυχολογία του ασθενούς δεν μένουν ανεπηρέαστα. Τα άτομα με ΣΚΠ συχνά αισθάνονται αποκλεισμένοι και δυσαρεστημένοι με τον εαυτό τους. Γι’ αυτό η κατάθλιψη, το άγχος και οι έντονες μεταπτώσεις της διάθεσης αποτελούν συνοδές εκδηλώσεις της σωματικής αναπηρίας.

Σύγχρονα διεθνή ερευνητικά δεδομένα συμφωνούν πως ο ακρογωνιαίος λίθος, για την αποτελεσματική, συνολική αντιμετώπιση της νόσου (σε συνδυασμό με την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή), είναι η «λειτουργική φυσικοθεραπεία». Γι’ αυτό τα άτομα με ΣΚΠ πρέπει να ενθαρρύνονται να συμμετέχουν σε προγράμματα θεραπευτικής άσκησης, από εξειδικευμένους θεραπευτές, που απώτερο στόχο έχουν να αναπτύξουν στον ασθενή στρατηγικές βελτίωσης της ποιότητας της ζωής του.

Η μέθοδος Pilates έχει αναγνωριστεί τα τελευταία χρόνια για τις ευεργετικές της ιδιότητες στη βελτίωση της ελαστικότητας, της δύναμης, του συντονισμού των κινήσεων και της βελτίωσης του κινητικού ελέγχου στο ανθρώπινο σώμα. Έτσι, με κατάλληλες προσαρμογές, το Pilates έχει πλέον ενταχθεί σε πολλές αξιόλογες ιδιωτικές κλινικές του εξωτερικού ως ολοκληρωμένο πρόγραμμα θεραπευτικής παρέμβασης στη ΣΚΠ. Οι θεραπευτικές ασκήσεις με τη μέθοδο Pilates, μεταφράζονται σε κινήσεις που γίνονται στην καθημερινότητα, όπως όταν κάποιος σηκώνεται από το κρεβάτι του ή από ένα κάθισμα, όταν ανεβαίνει σκάλες κλπ.

Η άμεση εισαγωγή του «θεραπευτικού Pilates» (Rehabilitation Pilates) στη ΣΚΠ συμβάλλει σημαντικά στην πρόληψη της αναπηρίας, στη βελτίωση των επιδόσεων σε καθημερινές δραστηριότητες και κατ’επέκταση στη συνολική βελτίωση της ποιότητας ζωής, αλλά και το σπουδαιότερο, της ψυχολογίας των ασθενών («νους υγιής εν σώματι υγιεί»).

Πιο συγκεκριμένα, ένα εξατομικευμένο ασκησιολόγιο, το οποίο διαμορφώνεται ύστερα από εξειδικευμένο μυοσκελετικό έλεγχο, από ειδικευμένο Φυσιοθεραπευτή, συμβάλει στη:

–> διατήρηση της μυοσκελετικής αρτιότητας με ασκήσεις επιλεκτικής ενδυνάμωσης και ελαστικότητας
–> βελτίωση φυσικής κατάστασης και αντιμετώπιση της πρόωρης κόπωσης
–> αύξηση της αυτοπεποίθησης και αίσθησης αυτονομίας (το άτομο αποκτά εμπιστοσύνη στον εαυτό του)
–> μείωση της κατάθλιψης και του άγχους (έρευνες αποδεικνύουν ότι ο οργανισμός μέσω της άσκησης και της κοινωνικοποίησης, παράγει «ορμόνες ευφορίας», τις ενδορφίνες)
–> βελτίωση των νοητικών λειτουργιών (αποδεδειγμένα το Pilates βελτιώνει τη μνήμη και ενεργοποιεί ποικιλοτρόπως πολλαπλά κέντρα ελέγχου στον εγκέφαλο.